Wie zich verdiept in de Filipijnen, komt vroeg of laat de namen Rodrigo Duterte en Ferdinand Marcos Sr. tegen. Beiden waren leiders met veel aanhang, maar ook met een donkere erfenis.
De Filipijnen zijn een prachtig land. Wie er reist of er familie heeft, ziet vaak als eerste de warmte van de mensen, de gastvrijheid, de eilanden, het eten, de muziek en het sterke familiegevoel. Maar wie wat dieper zoekt naar de geschiedenis en politiek van het land, komt al snel ook minder mooie onderwerpen tegen.
Twee namen keren dan steeds terug: Ferdinand Marcos Sr. en Rodrigo Duterte.
Allebei waren ze populair bij een groot deel van de bevolking. Allebei presenteerden ze zichzelf als sterke leiders. Allebei wilden ze de touwtjes strak in handen houden. En allebei zullen ze internationaal waarschijnlijk niet vooral herinnerd worden als “grote staatsmannen”, maar door de misstanden, mensenrechtenschendingen en slachtoffers die met hun bewind verbonden zijn.
Toch hoor je ook in het buitenland, onder Filipijnen die in Europa, Amerika of het Midden-Oosten wonen, regelmatig positieve verhalen over hen.
Over Marcos Sr. hoor je soms: “In zijn tijd was er orde.”
Over Duterte hoor je soms: “Hij maakte het land veiliger.”
Opvallend genoeg zijn mensen meestal niet over allebei tegelijk positief. Sommige Filipijnen bewonderen Duterte, maar hebben weinig met Marcos. Anderen verdedigen de Marcos-familie, maar zijn kritisch op Duterte. Politiek in de Filipijnen draait vaak om families, regio’s, persoonlijke herinneringen en loyaliteit. Daardoor is het beeld zelden zwart-wit.
Maar de vraag blijft: waarom blijven sommige mensen positief spreken over leiders die zo omstreden zijn?
Een sterke leider voelt soms veilig
In landen waar veel mensen dagelijks te maken hebben met armoede, criminaliteit, corruptie of onzekerheid, kan een sterke leider aantrekkelijk lijken.
Veel Filipijnen hebben niet het gevoel dat de overheid er altijd voor hen is. Politie, rechtspraak, gezondheidszorg en onderwijs werken niet overal even goed. Wie arm is, heeft vaak minder bescherming. Wie geen connecties heeft, staat zwakker.
In zo’n situatie klinkt een leider die zegt “ik ga orde brengen” voor veel mensen aantrekkelijk.
Dat zagen we bij Duterte.
Hij sprak harde taal. Hij zei dat hij drugscriminaliteit zou aanpakken. Hij beloofde dat gewone burgers weer veilig over straat konden. Voor mensen die bang waren voor criminaliteit of teleurgesteld waren in oude politici, voelde hij als iemand die eindelijk iets deed.
Maar achter dat verhaal zat een verschrikkelijke werkelijkheid.
Tijdens Duterte’s “war on drugs” werden duizenden mensen gedood. Vaak ging het om arme mensen uit arme wijken. Veel slachtoffers kregen geen eerlijk proces. Ze werden verdacht, opgepakt of doodgeschoten zonder dat een rechter ooit had vastgesteld of ze schuldig waren.
Voor mensenrechtenorganisaties en het Internationaal Strafhof is dat de kern van de zaak: een overheid mag niet zomaar mensen doden, ook niet als zij verdacht worden van misdrijven.
Een rechtsstaat beschermt niet alleen “goede” mensen. Een rechtsstaat beschermt iedereen tegen willekeur van de macht.
Marcos Sr. en het verhaal van “vroeger was het beter”
Bij Ferdinand Marcos Sr. speelt iets anders mee: nostalgie.
Marcos Sr. was president van de Filipijnen van 1965 tot 1986. In 1972 riep hij de staat van beleg uit. Vanaf dat moment kreeg hij veel meer macht. Tegenstanders werden opgepakt, media werden gecontroleerd en kritiek werd gevaarlijk.
Voor veel slachtoffers was de periode van Martial Law een tijd van angst, gevangenschap, marteling, verdwijningen en onderdrukking.
Toch bestaat er ook een ander verhaal. In dat verhaal was de tijd van Marcos een periode van orde, discipline, mooie gebouwen en grote projecten. Sommige mensen herinneren zich vooral wegen, bruggen, gebouwen of een gevoel van stabiliteit.
Dat verhaal is niet helemaal uit de lucht gegrepen. Er waren zichtbare projecten. Er was staatspropaganda. Er waren beelden van vooruitgang. Maar het probleem is dat de donkere kant vaak wordt weggelaten.
De prijs van die “orde” was hoog.
Onder het Marcos-regime werden duizenden mensen slachtoffer van mensenrechtenschendingen. De Filipijnse staat heeft later officieel erkend dat slachtoffers van misbruik onder het Marcos-regime recht hadden op erkenning en compensatie.
Toch is die geschiedenis bij veel mensen niet volledig bekend. En dat is belangrijk om te begrijpen.
Niet iedereen heeft dezelfde geschiedenis geleerd
Een pijnlijke maar belangrijke verklaring is onderwijs.
Veel Filipijnen hebben op school niet altijd een volledig beeld gekregen van de Marcos-dictatuur, Martial Law of de mensenrechtenschendingen uit die periode. Soms werd het onderwerp kort behandeld. Soms werd het voorzichtig gebracht. Soms werd de hete brij een beetje vermeden.
Dat betekent niet dat Filipijnen “dom” zijn. Integendeel. Het zegt vooral iets over het systeem: over lesmateriaal, politieke druk, familieverhalen, gebrek aan tijd, slechte toegang tot goede bronnen en de invloed van machtige families.
Als je op school vooral hoort dat Marcos veel bouwde, maar weinig hoort over marteling, verdwijningen en corruptie, dan krijg je een scheef beeld.
Als je thuis hoort dat Duterte “criminelen opruimde”, maar weinig hoort over onschuldige slachtoffers en mensen zonder proces, dan krijg je ook een scheef beeld.
En als sociale media daarna jarenlang dezelfde verhalen blijven herhalen, wordt het steeds moeilijker om feit en propaganda uit elkaar te houden.
Sociale media hebben de kennis niet altijd beter gemaakt
Veel Filipijnen gebruiken Facebook, YouTube, TikTok en andere platforms als belangrijke bron van nieuws. Dat geldt in de Filipijnen zelf, maar ook voor Filipijnen in het buitenland.
Sociale media kunnen nuttig zijn. Je blijft in contact met familie. Je volgt nieuws uit je geboorteplaats. Je ziet wat er speelt in Manila, Cebu, Davao of de provincie waar je vandaan komt.
Maar sociale media hebben ook een groot probleem: populaire berichten zijn niet altijd waar.
Een emotionele video wordt sneller gedeeld dan een lang historisch artikel. Een korte TikTok over “de gouden tijd van Marcos” blijft beter hangen dan een rapport over mensenrechtenschendingen. Een vlog waarin Duterte wordt geprezen als held voelt persoonlijker dan een onderzoek van een journalist.
Zo ontstaat een simpele versie van de geschiedenis.
Marcos wordt dan de man van orde en bouwprojecten.
Duterte wordt dan de man die criminelen bang maakte.
Maar de slachtoffers verdwijnen uit beeld.
En als slachtoffers verdwijnen uit beeld, wordt het makkelijker om de leider te blijven bewonderen.
Familie en persoonlijke verhalen tellen zwaar
In de Filipijnse cultuur speelt familie een grote rol. Dat is vaak iets moois. Familie geeft steun, veiligheid en verbondenheid. Maar in politieke gesprekken kan het ook betekenen dat meningen sterk worden beïnvloed door wat ouders, grootouders, ooms, tantes of vrienden vertellen.
Als een vader zegt: “Onder Marcos was het beter”, dan weegt dat soms zwaarder dan een geschiedenisboek.
Als een tante zegt: “Duterte heeft Davao veilig gemaakt”, dan voelt dat soms geloofwaardiger dan een rapport van een mensenrechtenorganisatie.
Zeker voor Filipijnen in het buitenland is dat belangrijk. Zij leven misschien in Nederland, België, Duitsland of de Verenigde Staten, maar hun gevoel voor de Filipijnen wordt vaak gevoed door familie, herinneringen, online berichten en gesprekken met andere Filipijnen.
Politiek wordt dan niet alleen een kwestie van feiten. Het wordt ook een kwestie van identiteit.
Wie kritiek heeft op Duterte, lijkt dan soms kritiek te hebben op Mindanao of Davao.
Wie kritiek heeft op Marcos, lijkt dan soms kritiek te hebben op Ilocos of op een familieverhaal.
Dat maakt het gesprek gevoelig.
Waarom mensen in het buitenland hen toch verdedigen
Voor Filipijnen in het buitenland komt daar nog iets bij.
Wie ver van de Filipijnen woont, ervaart de gevolgen van slecht bestuur vaak minder direct. Je ziet het land via nieuws, familie, vakanties en sociale media. Je ziet misschien de mooie kanten, maar niet altijd de dagelijkse problemen.
Daarom kan een sterke leider op afstand soms aantrekkelijker lijken dan voor mensen die direct onder zijn beleid leven.
Vanuit het buitenland kun je zeggen: “Duterte was goed, want hij bracht orde.”
Maar een moeder in een arme wijk die haar zoon verloor in de drugsoorlog, kijkt daar waarschijnlijk anders naar.
Vanuit het buitenland kun je zeggen: “Marcos bracht discipline.”
Maar iemand die tijdens Martial Law gevangen zat, gemarteld werd of familie verloor, zal dat anders herinneren.
Afstand maakt politiek soms eenvoudiger dan ze werkelijk is.
Het probleem van de halve waarheid
Het lastige is dat propaganda vaak niet volledig verzonnen hoeft te zijn. Een halve waarheid is soms krachtiger dan een complete leugen.
Het kan waar zijn dat Duterte door sommige mensen werd gezien als daadkrachtig.
Maar dat wist de doden zonder proces niet uit.
Het kan waar zijn dat Marcos infrastructuurprojecten liet bouwen.
Maar dat wist corruptie, onderdrukking en mensenrechtenschendingen niet uit.
Het kan waar zijn dat sommige mensen zich veiliger voelden.
Maar dat betekent niet dat de staat mensen zonder proces mocht doden.
Een volwassen beeld van de geschiedenis kan meerdere dingen tegelijk zien.
Ja, sommige mensen ervoeren orde.
Ja, sommige projecten waren zichtbaar.
Ja, sommige aanhangers menen oprecht dat deze leiders goed waren voor het land.
Maar nee, dat maakt misdaden niet minder ernstig.
Hoe praat je hierover zonder ruzie?
Wie familie of vrienden heeft die positief spreken over Duterte of Marcos, merkt vaak hoe snel gesprekken fel worden. Dat is begrijpelijk. Het gaat niet alleen over politiek, maar ook over trots, herinnering en familie.
Toch helpt het meestal niet om iemand meteen dom, slecht geïnformeerd of harteloos te noemen.
Beter is het om rustig vragen te stellen.
Vraag bijvoorbeeld:
- Wat heb jij op school geleerd over Martial Law?
- Welke bronnen heb je gezien over Duterte’s drugsoorlog?
- Ken je verhalen van slachtoffers?
- Vind je dat iemand zonder proces gedood mag worden?
- Gelden mensenrechten ook voor mensen die we verdacht of onsympathiek vinden?
Dat soort vragen maakt het gesprek minder aanvallend. Het nodigt uit om verder te kijken.
Want uiteindelijk gaat het niet om winnen in een discussie. Het gaat om beter begrijpen wat er is gebeurd.
Liefde voor de Filipijnen betekent ook eerlijk kijken
Je kunt van de Filipijnen houden en toch kritisch zijn op Filipijnse leiders.
Sterker nog: juist als je van een land houdt, wil je dat de waarheid verteld wordt.
Niet om het land zwart te maken.
Niet om Filipijnen neer te zetten als mensen die makkelijk te misleiden zijn.
Maar omdat slachtoffers erkenning verdienen. Omdat jonge mensen recht hebben op eerlijke geschiedenis. Omdat een land niet sterker wordt van vergeten, maar van leren.
De Filipijnen zijn meer dan Marcos. Meer dan Duterte. Meer dan corruptie, politieke families en sociale media-oorlogen.
Het land is ook veerkracht, muziek, geloof, humor, familie, eten, taal, creativiteit en ongelofelijke gastvrijheid.
Maar juist daarom is het belangrijk om ook de moeilijke hoofdstukken eerlijk te bespreken.
Niet hard of neerbuigend, maar helder.
Duterte en Marcos Sr. zullen door sommige mensen altijd verdedigd blijven worden. Dat hoort bij de politieke verdeeldheid van de Filipijnen. Maar internationaal zullen hun namen vooral verbonden blijven aan macht, angst, propaganda en ernstige mensenrechtenschendingen.
Wie de Filipijnen echt wil begrijpen, moet beide kanten durven zien: de liefde voor het land én de pijnlijke geschiedenis van leiders die te veel macht kregen.
Tot slot
Het is makkelijk om te zeggen: “Filipijnen weten niet beter.”
Maar dat is te simpel.
Veel mensen hebben een onvolledig verhaal meegekregen. Via school, familie, televisie, Facebook, TikTok of YouTube. Anderen weten wel meer, maar kiezen toch voor het verhaal dat het beste past bij hun eigen regio, familie of politieke gevoel.
Dat gebeurt niet alleen in de Filipijnen. Het gebeurt overal.
Mensen geloven graag verhalen waarin hun kant de goede kant is.
Daarom blijft het belangrijk om vragen te stellen, bronnen te controleren en ook te luisteren naar slachtoffers. Niet alleen naar leiders. Niet alleen naar families met macht. Niet alleen naar populaire vloggers.
Want geschiedenis wordt pas eerlijk als ook de mensen zonder macht een stem krijgen.
Externe bronnen
- International Criminal Court — Rodrigo Roa Duterte case
- Human Rights Watch — Philippines “War on Drugs”
- Amnesty International — The Philippines: War on Drugs
- Amnesty International — Five things to know about Martial Law in the Philippines
- Republic Act No. 10368 — Human Rights Victims Reparation and Recognition Act
- Proclamation No. 1081 — Martial Law declaration
- Reuters Institute — Digital News Report 2025: Philippines
- ISEAS — Digital Autocratisation and Electoral Disinformation in the Philippines
- New Mandala — Remembering Martial Law in the Philippines: Education and media
- ABS-CBN / AFP — Misinformation shrouds Philippine martial law era horrors
Dit bericht is voor het laatst bijgewerkt op 28 augustus 2026