In mei 2022 koos de Filipijnen een nieuwe president: Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr., zoon van de voormalige dictator Ferdinand Marcos Sr. Dat hij de verkiezingen won met een recordaantal stemmen, was opmerkelijk. Niet alleen vanwege zijn familiegeschiedenis; die bol staat van corruptie en mensenrechtenschendingen; maar vooral vanwege de manier waarop hij campagne voerde.
Die campagne leunde op iets waar veel Filipijnen inmiddels mee bekend zijn: desinformatie.
Veel Facebook, weinig toegang tot andere bronnen
Een belangrijk aspect van de verkiezingscampagne in de Filipijnen was dat sociale media – vooral Facebook – voor miljoenen mensen de enige nieuwsbron is. Dit heeft meerdere oorzaken:
- Mobiele toegang is goedkoop en breed beschikbaar: Veel Filipijnen gebruiken Facebook Lite of hebben ‘free Facebook’-bundels die geen data kosten, maar alleen basisfunctionaliteit tonen.
- Beperkte toegang tot hoger onderwijs of mediawijsheid: In veel regio’s is het onderwijsniveau laag of gericht op andere overlevingsprioriteiten. Hierdoor is er minder kennis over hoe nieuws te verifiëren of nepnieuws te herkennen.
- Weinig lokale onafhankelijke media: Traditionele media zijn geconcentreerd in stedelijke gebieden, en veel kranten of nieuwssites zijn moeilijk toegankelijk of worden gewantrouwd.
- Sociale kringen versterken informatiebubbels: Op Facebook delen mensen vooral berichten van familie, vrienden of bekende influencers, wat leidt tot een gesloten ecosysteem waarin feiten moeilijk doordringen.
Het gevolg? Veel inwoners kregen één kant van het verhaal te zien, vaak versterkt door algoritmes die populaire, emotionele of sensationele berichten voorrang geven. Als dat verhaal bovendien verpakt is in muziek, nationalisme of humor, wordt het nog geloofwaardiger en makkelijker gedeeld.
Weinig kennis van de eigen geschiedenis
Een belangrijk fundament onder de desinformatiecampagnes is het feit dat veel Filipijnen weinig tot geen kennis hebben van hun eigen recente geschiedenis. De dictatuur van Ferdinand Marcos Sr., die van 1972 tot 1986 het land onder martial law bestuurde, wordt op veel scholen nauwelijks behandeld of slechts oppervlakkig besproken.
- In het basisonderwijs en op veel middelbare scholen ontbreekt structureel lesmateriaal over corruptie, mensenrechtenschendingen en de val van Marcos Sr.
- Door curriculumhervormingen en politieke gevoeligheden wordt de periode van de dictatuur soms zelfs bewust genegeerd of verzacht.
- Jongeren die na 2000 zijn geboren, leren meer over Marcos via sociale media dan uit schoolboeken en juist die online verhalen zijn vaak misleidend of ronduit onwaar.
Het gevolg is dat veel jonge kiezers geen historisch referentiekader hebben om de claims van de Marcos-campagne te toetsen. In een vacuüm van kennis kunnen geromantiseerde verhalen over “orde en stabiliteit” onder Marcos Sr. makkelijk wortel schieten, vooral als ze verpakt zijn in pakkende TikToks of YouTube-filmpjes.
Economische erfenis van Marcos Sr.: schulden, vriendjes en leegloop
Zo wordt zijn bewind door Marcos Jr. en zijn aanhangers beschreven als gouden eeuw, de werklijkheid is wat anders. Het economische beleid van Ferdinand Marcos Sr. wordt vaak omschreven als een schoolvoorbeeld van wanbeheer. In plaats van duurzame ontwikkeling leidde zijn bewind tot een explosieve schuldenlast, vriendjespolitiek en een instortende economie.
Toen Marcos in 1965 aantrad, had de Filipijnen een relatief gezonde economie. Maar tegen de tijd dat hij in 1986 werd verdreven, was de buitenlandse schuld gestegen van $360 miljoen naar ruim $28 miljard. Veel van dat geld werd geleend voor prestigeprojecten, zoals de nooit geopende Bataan Nuclear Power Plant, of verdween via corruptie in de zakken van zijn naaste kring.
Onder zijn bewind ontstond een systeem van “crony capitalism”, waarbij Marcos-loyalisten exclusieve toegang kregen tot belangrijke sectoren zoals energie, landbouw en media. Eerlijke concurrentie verdween, investeerders vluchtten weg, en de inkomensongelijkheid nam fors toe.
De economische gevolgen voor gewone burgers waren rampzalig. In de jaren ’80 steeg de inflatie tot meer dan 50%, zakte de waarde van de peso, en daalde het BNP per hoofd van de bevolking. Massale werkloosheid, armoede en onderontwikkeling op het platteland dwongen miljoenen Filipijnen naar het buitenland om werk te zoeken, een migratiegolf waarvan het land tot op de dag van vandaag afhankelijk is via zogeheten OFW’s (Overseas Filipino Workers).
Kortom: de economische schade die Marcos Sr. aanrichtte, was diep en langdurig en vormt tot op de dag van vandaag een schaduw over de Filipijnse economie.
Een digitale herschrijving van de geschiedenis
Via sociale media als TikTok, Facebook en YouTube werd een positief, bijna mythisch beeld geschetst van de Marcos-familie. Veelgebruikte technieken:
- TikTok-video’s waarin het bewind van Marcos Sr. werd neergezet als een tijd van voorspoed en nationale trots
- YouTube “documentaires” die corruptie ontkenden en de martiale wet goedpraatten
- Facebookgroepen en trollenlegers die critici, vooral Leni Robredo, belachelijk maakten en vals beschuldigden
- Memes en virale content die inspeelden op gevoelens van nostalgie, wantrouwen in de media en nationalisme
Wat zegt de wetenschap?
🇯🇵 Keio University (Japan)
Professor Yuko Kasuya van Keio Universiteit voerde twee grootschalige studies uit:
- Enquêteonderzoek: liet zien dat geloof in historische onwaarheden (zoals “Marcos Sr. was nooit corrupt”) sterk samenhing met steun voor Marcos Jr.
- Experimenteel onderzoek: toonde aan dat blootstelling aan desinformatie de steun vergrootte, maar dat fact-checks effectief waren in het corrigeren van verkeerde informatie.
“Er is een duidelijk verband tussen politieke voorkeur en foutieve historische kennis,” aldus Kasuya tijdens een lezing aan Stanford University.
🇵🇭 Universiteit van de Filipijnen
Onderzoekers verbonden aan de Universiteit van de Filipijnen identificeerden vier dominante narratieven tijdens de verkiezingen:
- Autoritaire nostalgie
- Complottheorieën (o.a. tegen Robredo)
- Verlangen naar sterke leiders
- Democratische teleurstelling
Deze narratieven werden op grote schaal verspreid en speelden in op bestaande frustraties in de samenleving.
📎 Bron: Pacific Affairs Journal
🇺🇸 Harvard University / GMA News
Een derde studie, gepresenteerd aan Harvard en geciteerd door GMA News, beschrijft hoe er sprake was van:
- Parallelle informatie-ecosystemen
- Systematische beïnvloeding via betaalde content creators
- Gerichte manipulatie van jongeren via TikTok en microtargeting
“De verkiezingen werden gekenmerkt door twee werkelijkheden: wat mensen offline wisten, en wat online werd verzonnen.”
Veelvoorkomende onwaarheden
| Claim | Feitencheck |
| “De Marcos-jaren waren economisch succesvol” | ❌ De staatsschuld explodeerde; de economie stortte in |
| “Er was geen bewijs van corruptie” | ❌ Marcos-familie moet nog miljarden terugbetalen |
| “Martial law was ordelijk en nodig” | ❌ Duizenden slachtoffers van marteling en moord |
| “Leni Robredo is communist/CIA-spion” | ❌ Volledig verzonnen, geen enkel bewijs |
Waarom is dit zo belangrijk?
Desinformatie bij verkiezingen vormt een bedreiging voor de democratie. In de Filipijnen leidde het tot:
- Herschreven geschiedenis
- Massale polarisatie tussen jong en oud
- De normalisering van leugens als politiek instrument
- Een president die nooit echt verantwoordelijkheid moest afleggen voor zijn familieverleden
Schoolvoorbeeld
De verkiezing van Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. tot president van de Filipijnen in 2022 wordt internationaal gezien als een schoolvoorbeeld van hoe sociale media, zonder transparantie of controle, verkiezingsuitslagen diepgaand kunnen beïnvloeden. Internationale media hebben uitgebreid gerapporteerd over de rol van gecoördineerde desinformatiecampagnes die via platforms zoals Facebook, YouTube en TikTok werden verspreid om het imago van de Marcos-familie te rehabiliteren en tegenstanders te ondermijnen.(jstor.org)
Internationale berichtgeving over sociale media en de verkiezing van Marcos Jr.
- Al Jazeera: Rapporteerde over een “tsunami van desinformatie” die het publiek overspoelde, met als doel de geschiedenis van de dictatuur van Marcos Sr. te herschrijven en Marcos Jr. als eenheidsfiguur te presenteren.
- TIME Magazine: Benadrukte de rol van TikTok bij het verspreiden van pro-Marcos-inhoud, waarbij betaalde contentmakers werden ingezet om het imago van Marcos Jr. te versterken.
- Human Rights Pulse: Besprak hoe “troll farms” en betaalde influencers werden ingezet om valse informatie te verspreiden en tegenstanders te belasteren, wat de verkiezingsuitslag beïnvloedde. (humanrightspulse.com)
- Center for Strategic and International Studies (CSIS): Analyseerde hoe sociale media werden gebruikt om desinformatie te verspreiden en de publieke opinie te manipuleren, met name door het inzetten van nepaccounts en het verspreiden van valse verhalen over tegenstanders.
- France 24: Rapporteerde over hoe mythes over de “gouden eeuw” van de Marcos-dictatuur werden verspreid via sociale media, wat bijdroeg aan de populariteit van Marcos Jr.
Deze rapporten benadrukken de noodzaak van transparantie en regulering van sociale mediaplatforms om de integriteit van verkiezingen te waarborgen.De Filipijnen zijn hiermee niet uniek. Maar de verkiezing van Marcos Jr. geldt wereldwijd als schoolvoorbeeld van hoe sociale media; zonder transparantie of controle; verkiezingsuitslagen diepgaand kunnen beïnvloeden.
In een land waar 90 miljoen mensen toegang hebben tot Facebook, kan waarheid zomaar het onderspit delven tegen een goed geplande TikTok.
Dit bericht is voor het laatst bijgewerkt op 13 februari 2026